Co to SWIFT? Międzynarodowe systemy płatności.

Przelew to zasadniczo prosta operacja w systemie bankowym, bezgotówkowa i polegająca na przeniesieniu pewnej kwoty środków pieniężnych z konta A na konto B. Za każdym razem, kiedy wykonujesz przelew, najpierw wydajesz tzw. polecenie przelewu. Czym ono jest? Odpowiedzi udziela art. 63c. ustawy Prawo Bankowe:

Polecenie przelewu

Polecenie przelewu stanowi udzieloną bankowi dyspozycję dłużnika obciążenia jego rachunku określoną kwotą i uznania tą kwotą rachunku wierzyciela. Bank wykonuje dyspozycję dłużnika w sposób przewidziany w umowie rachunku bankowego.”

W uproszczeniu, wydając polecenie przelewu, bank obciąża konto jedno rachunku równocześnie uznając daną kwotę pieniężną na innym wskazanym przez wydającego polecenie przelewu, rachunku bankowym. Wyróżniamy kilka rodzajów przelewów, zarówno krajowe, z telefonu na konto czy tzw. espresowe Express Elixir. W tym artykule skupiamy się jednak wyłącznie na jednym rodzaju przelewu, a mianowicie na przelewie zagranicznym. Przelew zagraniczny działa na podobnej zasadzie jak standardowy przelew, z tym że środki pieniężne wysyłane są poza granice kraju.




Największy system płatności międzynarodowych

Mowa oczywiście o systemie SWIFT. Słowo największy nie dotyczy wielkości jako takiej, lecz zwyczajnie wolumenu obrotu – ilości środków pieniężnych jakie codziennie przesyłane są za pośrednictwem tzw. Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication.

Stowarzyszenie na rzecz Światowej Międzybankowej Telekomunikacji Finansowej zostało założone w roku 1973 i jest to organizacja skupiająca instytucje finansowe, utrzymująca sieć telekomunikacyjną służącą do wymiany informacji. Jest to oczywiście definicja mocno teoretyczna i została zaczerpnięta z Wikipedii, dlatego teraz wyjaśnimy o co w tym właściwie chodzi.

Określenie instytucje finansowe oznacza przede wszystkim banki, ale też domy maklerskie, fundusze inwestycyjne, pożyczkowe, a nawet spółdzielnie kredytowe. Oznacza to, że instytucje finansowe kooperują ze sobą i tworzą wspólną organizacje, celem ułatwienia wymiany informacji.

https://www.swift.com/join-swift/swift-usership/who-can-join\




Jakie informacje są przekazywane za pośrednictwem organizacji SWIFT? Chodzi głównie o polecenie przelewu. Obala to oczywiście mainstreamowy mit, że bez tego systemu nie da się wysyłać przelewów zagranicznych. Oczywiście, że się da! System SWIFT to wyłącznie organizacja, która ma ułatwiać wymianę informacji. Jest to swego rodzaju standard otrzymywania i wysyłania instrukcji bankowych. Przekazania można dokonać równie dobrze faxem (co swoją drogą jest cały czas praktykowane). SWIFT jedynie ułatwia i „automatyzuje” proces. Odnosząc się od ówczesnej sytuacji międzynarodowej, rzecz jasna wyłączenie z systemu SWIFT nie wyklucza dalszego wysyłania przelewów zagranicznych. Mimo wszystko zostaje to utrudnione, a w przypadku nakładania kar na bank przyjmujący przelew od banku „zbanowanego” – nawet bardzo utrudnione – żaden duży bank przestrzegający sankcji nie wymieni pieniędzy z rosyjskim bankiem.

Dochodzi jednak jeszcze kwestia wykrycia. Jak monitoruje się system SWIFT? Przy tej ilości przelewów przecież bardzo łatwo ukryć „brudne” pieniądze czy sfinansować niepożądane działania. Otóż, można powiedzieć że nie monitoruje się! Dlaczego? Ponieważ…system SWIFT nie służy do przesyłania pieniędzy, a do „komunikowania” się! Należy to zapamiętać. Każdy bank posiada swoje zespoły odpowiedzialne aspekty typu wykrywania prania pieniędzy i to właśnie ów zespoły nadzorują cały proces – ciekawych odsyłamy do Ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.





Rozszerzając temat telefaksu, do 1973 roku (co ten rok oznacza, to już wiemy, swoją drogą 1973 rok jest jednocześnie rokiem upadku systemu z Bretton Woods – ale to temat na inny artykuł) potwierdzanie wiadomości dla międzynarodowego transferu środków było możliwe jedynie drogą telefaksu. Zrezygnowano z tego systemu z powodu obaw o bezpieczeństwo, prędkość przesyłu i brak ujednolicenia wiadomości. I teraz opowiemy na czym polega ujednolicanie wiadomości w systemie SWIFT.


Otóż do roku 1973, kiedy to korzystano wyłącznie z telefaksu, w każdej wiadomości należało opisać transakcje ujmując ją w zdaniach, które następnie były interpretowane przez drugą stronę. Doprowadzało to do czynników ludzkich, tzn. pomyłek. W obecnych czasach przy skali dominanta jakim jest SWIFT (zrzeszenie ponad 11 tysięcy instytucji robi wrażenie), dokonujący około 40 milionów transakcji dziennie, taka droga byłaby oczywiście nawet nie tyle co wolna i niewystarczająco bezpieczna, co po prostu niemożliwa (wyobraźmy sobie pisanie i odczytywanie takiej ilości faksów).


Stąd też, wprowadzono swego rodzaju standard i zaimplementowano kod SWIFT (zwany również kodem BIC). Jest to unikatowy zbiór symboli przypisany każdej jednej instytucji finansowej (aby usunąć daną instytucję z tego systemu, wystarczy „zabrać” jej ten kod). Składowych kodu BIC nie będziemy szczegółowo omawiać, ponieważ można o tym bez problemu przeczytać w internecie.


Cenowo, dla przykładu w mBank-u koszt przelewu SWIFT wynosi 0,35% przesyłanej kwoty, przy czym nie może to być mniej niż 25 złotych. ani więcej niż 200 złotych.

44,5% ruchu SWIFT dotyczy wiadomości opartych na płatnościach, 50,6% to transakcje związane z papierami wartościowymi, reszta ruchu to transakcje skarbowe, handlowe i systemowe. Przykład giełdy, która korzysta z usług SWIFT to ASX, czyli największa australijska giełda papierów wartościowych. Więcej do przeczytania w oficjalnym raporcie SWIFT.




Co to SEPA? Jak działa SEPA?

Single Euro Payments Area, czyli tłumacząc na polski: Jednolity Obszar Płatności w Euro. Jest to obszar obejmujący aktualnie 36 członków, w tym wszystkie państwa należące do Unii Europejskiej. Z SEPA można korzystać zarówno w transakcjach wewnątrz państw, jak i transgranicznie. Sam system powstał w roku 2008 i jest nadzorowany przez European Payment Council. Głównym zadaniem tego ciała jest nadzorowanie SEPA. Przynależy do niego 76 banków i 2 spółdzielnie bankowe. Chętnych do zapoznania się z tym organem zapraszamy na ich stronę internetową. My z kolei opiszemy czym się różni SEPA od SWIFT:

1. W systemie SWIFT dokonamy przelewu w różnych walutach, natomiast w SEPA walutą jest tylko euro.
2. System SEPA działa na dużo mniejszym obszarze.
3. System SEPA jest tańszy i szybszy, co jest oczywiście bezpośrednio powiązane z pkt. 2.

Są to właściwie trzy najważniejsze różnice, jakie należy znać. Ciekawostką jest to, że w SEPA koszty przelewu są dzielone. Zlecający przelew ponosi koszty po stronie swojego banku, a odbiorca resztę kosztów ze strony banków pośredniczących i jego banku. Nazywa się to opcją SHA. Istnieje również opcja OUR, w której całość kosztów ponosi zlecający.

Odnośnie kosztów, warte uwagi jest wspomnienie, że prawo Unii Europejskiej nie zezwala na wyższy koszt wykonania przelewu SEPA od kosztu wykonania tradycyjnego przelewu walutowego. Jaki jest haczyk? Otóż, dla państw z walutą euro żaden…natomiast dla państw z inną walutą, takich jak chociażby Polska problematyczny może być spread walutowy, który wynosi zwykle kilka % (w skrajnych sytuacjach do 10%). Na ogół jednak sam przelew SEPA nie kosztuje więcej niż 10 złotych. Przy wyższych kwotach (dokładne liczby są zależne od banku i jego spreadów), wysyłając z konta złotówkowego należy rozważyć wysłanie przelewu za pomocą SWIFT, ponieważ może się okazać on po prostu tańszy (jednakże nieco wolniejszy).



Systemy alternatywne – CIPS, MIR, Ripple

Na koniec opiszemy kilka systemów alternatywnych. Na pierwszy rzut poleci CIPS. Czym jest CIPS? Jest to chiński system międzynarodowych płatności. Jak wiadomo, Państwu Środka nie na rękę jest rozliczanie się w dolarze i stąd oczywiście szuka wyjścia z monopolu dolara. Swoją drogą, rozliczanie się w dolarze jest bolączką nie tylko Chin. Dobry przykład stanowi Irak, który niegdyś rozpoczął sprzedaż ropy w Euro czy Libia, która próbowała handlu w złocie. W przypadku ropy jednak, petrodolar ma niemal hegemonię.



No dobra, ale czym jest właściwie CIPS? Cross-Border Interbank Payment System na ten moment zrzesza 1288 uczestników, w tym większość z Azji. System działania jest niemal identyczny jak w przypadku SWIFT. Zadaniem CIPS jest zwiększenie globalnej roli chińskiego juana. Aktywowany w 2015 roku, notuje całkiem prężny rozwój.


Prezydent CIPS, Xu Zaiyue mówi o swoim systemie tak:
Usługi CIPS będą dostępne wszędzie tam, gdzie jest juan

przy czym ambicje są bardzo duże:
Mamy nadzieję, że pewnego dnia będziemy świadczyć usługi na całym świecie, a zwłaszcza ułatwić usługi uczestnikom z zagranicy




Jak efekty? Całkiem nienajgorzej. Nie będziemy przytaczać żmudnych danych statystycznych, które są do znalezienia na stronie CIPS. Damy jeden przykład – w roku 2014 transakcje między Rosją, a Chinami w juanie stanowiły 3.4% wymiany. Z kolei w roku 2020 było to już 17.5%. Nie jest to jedynie zasługa CIPS, ponieważ taki efekt jest zasługą wielu czynności (w pewnym momencie mówiło się nawet o połączeniu krajowych systemów płatności Rosji i Chin!). W każdym razie, z pewnością nie jest do powód do uśmiechu dla Stanów Zjednoczonych, których waluta traci udziałowo nawet w SWIFT. Poniżej statystyka użycia poszczególnych walut wzięta z najnowszego raportu organizacji. Aby mieć jakieś odniesienie, w roku 2015 dolar stanowił około 43% całości, euro około 30%. Rola dolara delikatnie spada, rola euro mocno rośnie.


Przelewy bankowe w systemie SWIFT – udział poszczególnych walut – formaty SWIFT MT103 i MT202








Co z Rosją? Tak duże państwo z pewnością też chce mieć swój system…no i nad nim pracuje, a nazywa się on MIR – został stworzony, tak jak chiński w roku 2015 (po przeczytaniu poprzednich akapitów, wiemy że rok nie jest przypadkowy, sam MIR zaczął się rozwijać bardzo mocno w roku 2014 na skutek sankcji nałożonych na Rosję z powodu aneksji Krymu). Działanie systemu nie jest aż tak powszechne i dobrze zintegrowane, ale przeprowadzano testy funkcjonowania między innymi w Wielkiej Brytanii, a wprowadzono w życie chociażby w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, Armenii, Turcji czy Uzbekistanie.


Czas najwyższy na płatności długopisem - Systemy płatności



Wiele państw chce odejść od monopolu SWIFT i pracuje nad swoim alternatywnym międzynarodowym systemem płatności. Doskonałym przykładem jest chociażby indyjski RuPay.





Na koniec warto wspomnieć o protokole Ripple. Charakteryzuje się niezwykłą szybkością transakcji (3-5 sekund vs. 2-3 dni w systemie SWIFT). Zrzesza już setki instytucji finansowych, w tym wiele banków. Ripple miewa pewne problemy prawne, czego przykładem jest pozew od Amerykańskiej Komisji Papierów Wartościowych i Giełd – jednak nie przekreśla to całego projektu (a wręcz przeciwnie). To nie czołowy system, ale polecamy śledzić jego rozwój.


Dziękujemy za dotrwanie do końca i przeczytanie artykułu.



Dodaj komentarz

Twój adres email nie będzie opublikowany Wymagane pola zaznaczone są gwiazdką *